Wystawa „Zamach majowy i sanacja. Surowym okiem karykatury” w Muzeum Niepodległości w Warszawie

Zamach majowy to jedno z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii Polski okresu międzywojennego. Tragiczny bilans zbrojnego starcia politycznych antagonistów doprowadził do narastania głębokich podziałów społecznych, których nigdy nie udało się zlikwidować. Rozmaite szykany i prześladowania wobec polityków stronnictw opozycyjnych pogłębiały tylko nieufność środowisk krytycznie nastawionych do obozu władzy.

Zamach był bowiem zderzeniem dwóch, nie dających się wówczas pogodzić, odmiennych filozofii państwa, prawa  i budowania porządku społecznego.

Do dnia dzisiejszego wydarzenia sprzed stu lat są oceniane w skrajnie różny sposób. Jedni widzą w działaniach obozu marszałka Józefa Piłsudskiego zamach na praworządność i legalne władze, zaś inni przeprowadzoną siłowo próbę ratowania kraju, który nie udźwignął wymagań ustroju demokratycznego i balansował na krawędzi anarchii.

Prezentowana wystawa nie rozstrzyga tego sporu. Oddaje za to głos dwóm świadkom epoki, znakomitym grafikom-karykaturzystom, Gustawowi Rogalskiemu (1887-1939) i Zdzisławowi Czermańskiemu (1900–1970).  Ich prace tylko z pozoru są zabawne. Satyryczne rysunki to bardzo ostry komentarz zarówno do sytuacji w kraju, jak i do postępowania głównych aktorów sceny politycznej.

Chociaż uwaga twórców jest skupiona na najważniejszych postaciach obozu władzy, to dostrzegają oni także opozycje i ich spojrzenie w tamtą stronę jest równie ostre, bez taryfy ulgowej. Pokazują, że rzeczywistość nie jest czarno-biała, lecz pełna odcieni szarości. Dzięki temu uważany odbiorca wystawy może lepiej dostrzec całą złożoność życia publicznego II Rzeczpospolitej  i zrozumieć, że wymyka się ona prostym zero-jedynkowym ocenom. Jednak to co zobaczy i wnioski jakie wyciągnie zależą od niego samego.   

Kuratorem wystawy jest dr Jacek Konik.     

Wystawa będzie prezentowana do 30 września 2026 r.